درباره خمام


بخش خمام از توابع کلانشهر رشت در استان گیلان ایران بشمار میرود.
براساس سرشماری سال 1390 جمعیت خمام (3525 خانوار) برابر با 13024 نفر بوده‌ است.

در صورتی که هر یک از اطلاعات ارائه شده اشتباه می‌باشد، ما را مطلع نمایید.

———–

از گذشته دلایل متعددی برای نام گذاری این بخش بعنوان خمام مطرح میشود :

۱- بعضی‌ها معتقد بودند که در قدیم در این منطقه در هر خانه‌ای برای نگهداری آب شرب مورد استفاده آن را داخل خم‌هایی نگه می‌داشتند به طوری که در اکثر خانه‌ها این خم‌ها وجود داشتند. به دلیل وجود این خم‌ها این منطقه به خمآب و به مرور زمان به خمام تغییر نام پیدا کرد.

۲- این منطقه در قدیم به شهر خوبان معروف بود و در حال حاضر پسوند اغلب مردم این منطقه خوبانی است ؛ ولی به مرور زمان خوبان به خمام تغییر نام داد.

۳- بعضی بر این اعتقاد هستند که خمام در ابتدا «خو مام» بوده‌ است که در زبان گیلکی به معنی سرزمین من می‌باشد.

و البته در بین مردم به دلایل دیگری هم اشاره میشود …

———–

خمام رود:
۹۰٪ اراضی (به وسعت ۳۶۳۰۰ هکتار ، یعنی حدود ۴۰٪ کل اراضی سمت چپ سفیدرود است. از جنوب به کانال سمت چپ سد سنگر، از مشرق به زهکشی طبیعی گیشه دمرده، از شمال به دریای خزر و تالاب طالب آباد و از مغرب به جاده رشت- تهران و سیاهرود (رشت) و کریم نوبین جوب محدود می‌باشد) را خمام رود آبیاری می‌نماید. خمام رود که در تمام مسیر خود بستر نسبتا عریضی دارد از محل انشعاب شیر جوب در قطعه مشترک سمت چپ سد سنگر پس از عبور از سرریزی به شکل w با نام خمام رود تا محل خمام بین رشت و انزلی جریان دارد. در خمام بعد از انشعاب گورابجیر با نام شیجان به تالاب شیجان که یکی از تالابهای کوچک تالاب انزلی است وارد می‌شود. انشعابهای کریم نوبین جوب و داوچه رود و میرزا رحمانی رود و گوراب سر و گورابجیر از سمت راست آن جدا می‌شود.

———–

اطلاعات عمومی:
موش کور مدیترانه‌ای یا به زبان محلی گیل موش بیشتر در خمام و تالش محله به فراوانی یافت می‌شود.

———–

مکانهای زیارتی بخش خمام:
آقا سید حسن: واقع در شهر خمام ۱۳ کیلومتری شمال غربی رشت به گفته اهالی و مطابق آنچه در شجره نامه موجود آمده‌است آقا سید حسن از پسران امام موسی کاظم(ع) می‌باشد. بنای قدیمی این بقعه را تخریب و به جای آن ساختمان جدید و مجللی ساخته‌اند. این ساختمان شامل بقعه و مسجد بزرگ شهر در ۲ طبقه‌است. طبقه اول مردانه و طبقه دوم زنانه‌است. کف حرم موزائیک و ازارهٔ دیوارها سنگ مرمر است. سقف را به صورت طاق مدور زده‌اند و گنبد آن به رنگ طلایی است. ضریح جدید فلزی و مشبک شیشه بند مرقد آقا سید حسن را در بر گرفته‌است.

بقاع و زیارتگاههای بخش خمام عبارتند از :
آقا میر محمد در فشتکه، آقا سید قاسم در تیسیه، حاجی نارنجان در کوی شاه، آقا سید زکریا در شیجان، بابا حسن در چوکام، آقا سید پیر در میانکل، آقا سید زکریا در کلاچاه، سید امیر سلطان در دافچاه، دو برادران در برمچه، آقا سید زکریا و آقا سید عبدلله در بسته دیم، آقا پیر علی در تمل، آقا سید ابراهیم در شیشه گوراب و چندین بقعه و زیارتگاه دیگر در برخی روستاههای این بخش. همچنین این بخش در حال ترقی و پیشرفت است ولی با سرعتی لاک پشت گونه…در این بخش به دلیل آماده شدن سریع مسکن مهر دارای رتبه نخست در کشور است که باعث قدردانی وزیر کشور از استاندار وقت(قهرمانی چابک) شد.منتها این مسکن مهر از قبل به صورت مجتمع و شخصی ساز بوده که به دلیل کسادی بازار و با توجه به تمایل طرف سازنده به پیوستن به شرکت تعاونی مسکن کهر این امر تحقق یافت.این مجتمع واقع در روبروی شهرداری جدید خمام می باشد.

———–

مردمان خمام اکثرا کشاورز بوده و یا در فصل زمستان به ماهیگیری و یا شغل دیگر مانند شغل‌های خدماتی (نجاری ،بنایی،..) یا مغازه داری مشغولند.

———–

خمام بر سر راه رشت به انزلی در شمال خاوری رشت و جنوب باختری انزلی قرار دارد. تا پیش از آنکه رشت در قسمتهایی از حومه های پیرامون خود گسترش پیدا کند فاصله اش از این شهر ۱۳ کیلومتر و از بندرانزلی ۱۴ کیلومتر محاسبه می‌گردید. خمام از آبادی‌هایی است که در نوشته های گذشتگان از آن با نام “همام” یاد گردیده است. رودخانه ی خمام که سابقاً پرآب‌تر و وسیع‌تر بوده، با اتصال به راههای آبی رودخانه ای به گسکر راه داشته و محل لنگرگاه بزرگ کشتی‌های بادبانی بوده است. از تاریخ ۴ ذیقعده ۱۲۷۱ خورشیدی در سالهای پایانی حکومت ناصرالدین شاه که قرارداد شرکتی ایرانی و روسی برای دایر کردن راه عراده رو میان انزلی از رشت بسته شد، رفت و آمد ماموران روس در این منطقه روز به روز افزایش یافت و به سبب موقعیت خمام بود که در اینجا راهدارخانه ای که به آن “زاستاو” می گفتند برپا گردید.

گذشته ی تاریخی خمام با رفت و آمدهایی که در آن صورت می گرفت عامل بزرگ راه یافتن فرهنگ بوده است که ابتدا با ایجاد مکتب خانه ها در خمام و روستاهای پیرامون آن مانند “دافچاه” که شاید تا هفتاد و چند سال پیش هم مکتب خانه ای در آن دایر بوده و سپس تبدیل به مدرسه شده است.

نخستین مدرسه ای که در خمام تاسیس شد مدرسه ی اتفاق بود که در سال ۱۳۱۲ دایر گردید. این مدرسه در یک کلاس و در خانه ی شادروان حاجی محمد تقی جنت مکان تشکیل شد و با مدیریت شادروان آقای مهدی ایرانپور اصلی و دو معلم که هر یک عهده دار تدریس در دو کلاس بودند به صورت ۴ کلاسه کار میکرد. ورود دختران به مدرسه به سبب برخورداری مردم منطقه از بینش درست با هیچ نوع مخالفتی روبرو نشد و بدین ترتیب بعد از ۲ یا ۳ سال دختران هم در همان مدرسه به تحصیل پرداختند و تعداد دانش آموزان در این موقع به ۱۰۰ نفر رسیده بود. بارها مکان مدرسه در خیابانهای بوعلی و فرهنگ جابجا گردید و زمانی هم آن را به زاستاو یا راهدارخانه ای که در محلی به “ساختمان” معروف شده بود انتقال دادند.

سال ۱۳۲۳ مدرسه ی اتفاق که با نام دبستان مولوی در دو نوبت صبح و عصر برای پسران به کار ادامه داد به صورت مدرسه ای ۶ کلاسه درآمد. دبستان دخترانه ای هم به نام “مهستی”در زمانی که آقای فریدون فرحبد ریاست فرهنگ خمام را داشت تاسیس شده بود که پس از پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۸ نام آن به “شهید صادقی” برگردانده شد که امروزه در ۲ نوبت با حدود ۴۰۰ دانش آموز فعالیت آن ادامه دارد. سال ۱۳۳۱ این منطقه شاهد باز شدن کلاس اول دبیرستان بود که امروزه نیز با کاملتر شدن دبیرستان مورد استفاده دانش آموزان قرار دارد.

———–

روستاهای اطراف خمام :

از جمله روستاهای خمام میتوان به شیجان، کلاچای اول، کلاچای دوم، کته‌سر، روستای لات، جفرود، چاپارخانه، جیرده، خواچگین، چوکام، زیرده ، فشتکه و مرزدشت را نیز نام برد …

 

دهستان چاپارخانه: اين دهستان داراي 16 آبادي به شرح زير است و مركز آن روستاي چاپارخانه مي باشد.
– پشتسان گورابجير، تازه آباد صدر، توكسر شيجان، جفرود بالا،جفرود پائين، چاپارخانه، دهنه سر شيجان، راسته كنار، تنبل محله، زيرده، شيجان،غلامرضا باغ، فتاتو، فشتكه، گورابجير،ميان محله.

دهستان چوكام: اين دهستان داراي 14 آبادي به شرح زير است و مركز آن روستاي بالا محله چوكام است.
– اشكيك، بالا محله چوكام ، بلسكله، بيج، بيجرودكل، تازه آباد خواچكين،جير سر باقرخاله، جير سر چوكام، خواچكين،دوآب مردخ، فرشكي چوكام، لله كا ،مصردشت، ميانكل.

دهستان كته سر خمام: اين دهستان داراي 13 آبادي به شرح زير است و مركز آن روستاي كته سر مي باشد.
– اسماعيل آباد، اشمنانطا لم،‌ برمچه بالا محله، برمچه پائين محله، تيسيه،دافچاه،كته سر،كلاچاه، كوي شاه، لات،مشكاپشت،معاف محله.

دهستان نوشر خشكبيجار: اين دهستان داراي20 آبادي به شرح زير است و مكز آن روستاي نوشر مي باشد.
– آلمان، باغچه بنه، بسته ديم، بلسكله سيد ابوالقاسم، تمل،جوركويه،جيرسر ويشكا،رفوه چاه، رود پشت، سياه اسطلخ ميرزا ربيع، شيشه گوراب،كوريجان،گلبازو، ماشال اعلم، مريدان، نوشر، سياچاه،ويشكا،يوسف آباد، يوسف محله.

روستاي لات (روستا): لات يكي از روستاهاي اطراف شهر خمام در استان گيلان مي باشد.
لات واژه‌ای گیلکی به معنای زمین هموار و بی‌گیاه یا بقولی (کناره) رود است. این واژه در برخی نام‌های جغرافیایی گیلان دیده می‌شود مانند شبخوس‌لات.

تازه آباد خمام:
– دهي است جزو دهستان حومه بخش خمام شهرستان رشت که در 3هزارگزي شمال خاوري خمام و 3هزارگزي خاور شوسه خمام به بندر انزلي قرار دارد. جلگه و معتدل و مرطوب است و430 تن سکنه دارد، شيعه ، گيلکي . آب آنجا از نهر خمام رود از سفيدرود. محصول آنجا برنج . شغل اهالي زراعت .راه آن مالرو است . (از فرهنگ جغرافيائي ايران ج 2).

———–

بازارهای خمام :
– یکشنبه بازار خمام
– چهارشنبه بازار نیمروزی چوکام
– چهارشنبه بازار حسن رود